– Het etiket dat ik mezelf gaf

De afgelopen jaren is er steeds meer discussie ontstaan over diagnoses, etiketten, labels en classificaties. Regelmatig verschijnen er artikelen waarin wordt gepleit voor minder nadruk op psychiatrische stoornissen, minder hokjes, minder behoefte om menselijk gedrag onder te brengen in een verzameling termen en afkortingen. Op zichzelf begrijp ik die gedachte goed. Geen mens laat zich immers samenvatten door één woord. Geen diagnose beschrijft een volledig leven. Geen enkel etiket doet recht aan alle ervaringen, herinneringen, talenten, verliezen, dromen, verlangens en eigenaardigheden die iemand met zich meedraagt.

Toch voel ik altijd een lichte weerstand wanneer het gesprek uitsluitend lijkt te gaan over het afschaffen van labels. Niet omdat ik geloof dat mensen teruggebracht moeten worden tot een diagnose. Juist het tegenovergestelde. Niemand ís zijn ADHD. Niemand ís zijn autisme. Niemand ís zijn trauma, verdriet of verleden. Tegelijkertijd weet ik uit eigen ervaring hoe belangrijk woorden kunnen zijn wanneer je jarenlang rondloopt met vragen waarop niemand een antwoord lijkt te hebben.

Een groot deel van mijn leven begreep ik bijvoorbeeld niet waarom mijn hoofd werkte zoals het werkte. Waarom ik informatie gemakkelijker onthield wanneer er beelden, kleuren of schema’s aan verbonden waren. Waarom mijn gedachten voortdurend nieuwe zijwegen vonden terwijl andere mensen ogenschijnlijk moeiteloos een rechte lijn konden volgen. Waarom creativiteit voor mij voelde als ademhalen, terwijl eenvoudige dagelijkse taken soms aanvoelden als het beklimmen van een berg. Er waren periodes waarin ik oprecht dacht dat ik iets miste wat voor anderen vanzelfsprekend leek.

Het moment waarop ik ontdekte dat ADHD een rol speelde in mijn leven veranderde mij niet als mens. Mijn karakter bleef hetzelfde. Mijn geschiedenis bleef hetzelfde. Mijn talenten, dromen, angsten en tekortkomingen waren exact dezelfde als de dag ervoor. Wat veranderde was het begrip waarmee ik naar mezelf keek. Voor het eerst vielen er puzzelstukjes op hun plek. Niet omdat een label mij beperkte, maar omdat het woorden gaf aan ervaringen die daarvoor vooral verwarrend waren geweest. Het voelde niet als opgesloten worden in een hokje. Het voelde als het vinden van een legenda bij een kaart waar ik jarenlang zonder uitleg naar had gekeken.

Een vergelijkbaar proces vond plaats toen ik mij begon te verdiepen in ouderverstoting. Jarenlang had ik geprobeerd te begrijpen wat er gebeurde tussen mijn dochter en mij. Ik voelde de pijn van het verlies. Ik zag de verwijdering groeien. Ik hoorde woorden die niet leken te passen bij het kind dat ik kende. Toch ontbraken de woorden om te beschrijven wat ik zag gebeuren. Pas toen ik mij begon te verdiepen in de literatuur rondom ouderverstoting ontstond er taal voor iets wat daarvoor vooral voelde als een onzichtbare wond. De pijn werd er niet minder door. Het verdriet verdween niet. Wat wel veranderde, was dat ik niet langer dacht dat ik gek was geworden.

Woorden kunnen iets bijzonders doen. Ze kunnen orde brengen in chaos. Ze kunnen een ervaring zichtbaar maken die daarvoor naamloos was. Ze kunnen een mens helpen begrijpen waarom bepaalde dingen voelen zoals ze voelen. Juist daarom denk ik dat labels op zichzelf niet het probleem zijn. Het probleem ontstaat pas wanneer een label verandert van een beschrijving naar een identiteit. Wanneer een woord niet langer helpt om iets te begrijpen, maar begint te bepalen wie iemand is.

Dat mechanisme zie je overal terug. Niet alleen binnen de psychiatrie. Niet alleen binnen de hulpverlening. Mensen plakken voortdurend etiketten op zichzelf of op elkaar. Soms uit gemak. Soms uit onbegrip. Soms vanuit een behoefte om grip te krijgen op iets wat ingewikkeld voelt. Voor je het weet wordt een compleet leven teruggebracht tot een paar woorden. Te gevoelig. Te druk. Te lastig. Niet slim genoeg. Niet sterk genoeg. Slechte moeder. Probleemkind. Slachtoffer. Narcist. Alsof een mens kan worden samengevat op een sticker die op zijn voorhoofd wordt geplakt.

Juist daardoor ben ik anders gaan kijken naar labels. Niet met de vraag of ze goed of slecht zijn, maar met de vraag welke betekenis we eraan geven. Hetzelfde woord kan iemand gevangen zetten of juist bevrijden. Een diagnose kan een excuus worden om stil te blijven staan. Diezelfde diagnose kan ook een kompas worden dat helpt om jezelf beter te begrijpen. Een bijnaam kan worden gebruikt om iemand te vernederen. Diezelfde bijnaam kan worden teruggepakt en veranderen in een geuzennaam.

Die ontdekking kwam niet uit een studieboek of een wetenschappelijk artikel. Die kwam voort uit mijn eigen leven.

Op één van de donkerste momenten die ik als moeder heb meegemaakt gaf ik mezelf een etiket. Niet als grap. Niet als marketing. Niet als merknaam. Het was een woord dat voortkwam uit verdriet, schuldgevoel en machteloosheid. Een woord dat ontstond tijdens slapeloze nachten waarin ik gesprekken opnieuw afspeelde, herinneringen terughaalde, mezelf afvroeg wat ik anders had moeten doen en zocht naar verklaringen voor iets wat niet te begrijpen viel.

De KUTste moeder. Dat etiket hing niet op een mok. Dat stond niet op een T-shirt. Dat stond niet op een website. Ik droeg het vanbinnen. Dag na dag. Jaar na jaar. Het was de conclusie die overbleef wanneer alle twijfels zich hadden verzameld op één plek.

Wanneer je kind uit je leven verdwijnt, ontstaat er een zoektocht die nauwelijks uit te leggen is aan iemand die het niet heeft meegemaakt. Je onderzoekt iedere beslissing die je ooit hebt genomen. Je haalt gesprekken terug die jaren geleden plaatsvonden. Je vraagt jezelf af waar je strenger had moeten zijn, waar je zachter had moeten zijn, waar je beter had moeten luisteren of juist eerder had moeten ingrijpen. Je kijkt niet alleen naar de fouten die je werkelijk hebt gemaakt, maar ook naar fouten die je achteraf verzint omdat de werkelijkheid anders te pijnlijk voelt.

Want als het jouw schuld is, dan bestaat er tenminste nog een verklaring. Dan bestaat er een oorzaak. Dan bestaat er iets wat je had kunnen veranderen.

Veel moeilijker is het om te leven met situaties waarin liefde niet voldoende blijkt te zijn om een relatie te beschermen tegen verlies, misverstanden, loyaliteitsconflicten of omstandigheden waar je geen controle over hebt.

In die periode werd De KUTste moeder voor mij geen grapje, geen woordspeling of creatieve vondst. Het werd een samenvatting van alles wat ik over mezelf dacht. Iedere twijfel. Iedere traan. Iedere nacht waarin ik wakker lag. Iedere keer dat ik naar foto’s keek en niet begreep hoe een geschiedenis vol liefde kon eindigen in stilte.

Zonder dat ik het doorhad was het etiket langzaam veranderd van een gedachte in een overtuiging. Ik geloofde het. Ik geloofde werkelijk dat ik had gefaald in het belangrijkste wat ik ooit had geprobeerd te zijn. Een goede moeder.

Pas veel later begon ik opnieuw naar dat woord te kijken. Niet om de pijn uit te wissen. Niet om te doen alsof alles goed was gekomen. Niet om een mooier verhaal te maken dan de werkelijkheid. Het verlies was er nog steeds. Het gemis was er nog steeds. De liefde was er nog steeds. Wat veranderde, was de manier waarop ik naar mezelf begon te kijken.

Jarenlang had ik uitsluitend naar dat woord gekeken vanuit verdriet. Vanuit schuldgevoel. Vanuit de overtuiging dat ik ergens fundamenteel tekort was geschoten. Iedere letter droeg de lading van alles wat ik verloren dacht te hebben. Iedere keer dat ik het woord in gedachten uitsprak hoorde ik vooral wat er niet was gelukt, wat ik anders had moeten doen of wat ik volgens mij had laten liggen. Het etiket was langzaam uitgegroeid tot een samenvatting van mijn diepste angst: de angst dat ik had gefaald in het belangrijkste wat ik ooit had geprobeerd te zijn.

Toch gebeurde er op een bepaald moment iets onverwachts. Niet van de ene op de andere dag. Niet als een plotseling inzicht dat alles veranderde. Veel meer als een langzaam verschuiven van perspectief. Een voorzichtige beweging waarbij ik steeds minder keek naar wat er verloren was gegaan, waarna mijn aandacht steeds vaker bleef hangen bij wat er, ondanks alles, was blijven bestaan.

Want wat zag ik eigenlijk wanneer ik eerlijk naar mezelf keek?

Ik zag geen moeder die had opgegeven zodra het moeilijk werd. Ik zag geen moeder die haar schouders had opgehaald en verder was gegaan met haar leven. Ik zag geen moeder die stopte met liefhebben op het moment dat liefde ingewikkeld werd. Wat ik zag was iemand die bleef hopen wanneer er nauwelijks nog hoop leek te zijn. Iemand die bleef zoeken naar begrip terwijl antwoorden uitbleven. Iemand die bleef schrijven, bleef leren, bleef groeien, bleef geloven dat liefde niet ophoudt zodra een relatie beschadigd raakt.

Langzaam begon ik te begrijpen dat het etiket zelf nooit het probleem was geweest. Het woord was niet veranderd. De letters stonden nog steeds in dezelfde volgorde. Wat veranderde was de betekenis die ik eraan gaf. Waar ik vroeger alleen falen zag, begon ik veerkracht te herkennen. Waar ik vroeger uitsluitend schuld zag, begon ik liefde te zien. Waar ik vroeger alleen verlies zag, zag ik ineens iemand die ondanks alles was blijven staan.

Voor het eerst keek ik naar dat woord zonder uitsluitend naar mijn verdriet te luisteren. Ik keek ernaar vanuit alles wat ik onderweg had geleerd. Vanuit alle keren dat ik opnieuw was opgestaan. Vanuit alle momenten waarop ik ervoor had gekozen om niet bitter te worden. Vanuit de ontdekking dat liefde niet minder echt wordt wanneer een relatie verandert of tijdelijk verdwijnt uit het dagelijks leven.

Letter voor letter ontstond er een nieuwe betekenis.

Krachtige.

Niet omdat ik altijd sterk ben geweest, maar omdat opstaan na verlies meer kracht vraagt dan de meeste mensen ooit zullen beseffen.

Unieke.

Omdat geen mens hetzelfde verhaal draagt. Omdat geen moeder dezelfde weg bewandelt. Omdat geen leven in een standaardmal past.

Trotse.

Niet trots omdat alles perfect verliep, maar trots omdat ik ben blijven staan terwijl mijn wereld meerdere keren instortte.

Trouwe.

Omdat liefde niet verdween toen het moeilijk werd. Omdat mijn hart bleef vasthouden aan de mensen die belangrijk voor mij zijn.

Sterke.

Niet de kracht van nooit vallen, maar de kracht van telkens opnieuw opstaan.

Eerlijke.

Omdat ik bereid ben om ook de stukken van mijn leven te laten zien die pijn doen. Omdat groei begint waar eerlijkheid begint.

Op dat moment begreep ik iets wat veel groter was dan dat ene woord.

Jarenlang had ik gedacht dat het probleem in het etiket zat. Dat de pijn werd veroorzaakt door de woorden zelf. Dat sommige labels beschadigend waren omdat ze hard, confronterend of pijnlijk klonken. Pas veel later ontdekte ik dat woorden op zichzelf verrassend weinig macht hebben. Het is de betekenis die wij eraan geven die bepaalt of een woord ons helpt groeien, ons helpt begrijpen of ons gevangen houdt in een verhaal dat allang niet meer klopt.

Wanneer ik tegenwoordig kijk naar discussies over diagnoses, classificaties en etiketten, denk ik daarom steeds minder aan de vraag of we labels nodig hebben. Veel interessanter vind ik de vraag wat er gebeurt nadat iemand een label heeft gekregen. Wordt het een hulpmiddel dat helpt om jezelf beter te begrijpen? Wordt het een stukje taal voor ervaringen die daarvoor moeilijk onder woorden te brengen waren? Of verandert het langzaam in een grens waarachter iemand zichzelf opsluit?

Dat verschil is groter dan het op het eerste gezicht lijkt. Hetzelfde woord kan namelijk twee totaal verschillende effecten hebben. Het kan iemand helpen begrijpen waarom bepaalde dingen moeilijk zijn, waarom een brein anders werkt of waarom bepaalde ervaringen zoveel impact hebben gehad. Datzelfde woord kan echter ook veranderen in een overtuiging die alle ruimte voor groei wegneemt. Niet het label zelf maakt uiteindelijk het verschil, maar de betekenis die eraan wordt gegeven.

Voor mij werd De KUTste Moeder uiteindelijk geen bewijs van falen. Het werd geen herinnering aan alles wat misging. Het werd geen monument voor schuldgevoel of een verzameling van alle momenten waarop ik dacht dat ik tekort was geschoten. Langzaam veranderde het in iets anders. Het werd een herinnering aan veerkracht. Aan liefde die bleef bestaan terwijl omstandigheden veranderden. Aan hoop die niet volledig verdween, zelfs niet tijdens de donkerste periodes van mijn leven.

Terugkijkend zie ik niet langer uitsluitend de moeder die verdriet had. Ik zie ook de moeder die bleef zoeken naar begrip. De moeder die bleef leren. De moeder die bleef schrijven. De moeder die zich keer op keer afvroeg hoe zij kon groeien zonder haar zachtheid te verliezen. Ik zie een vrouw die ontdekte dat zelfcompassie vaak veel moeilijker is dan compassie voor een ander, maar minstens zo noodzakelijk.

Het bijzondere is dat het woord zelf nooit veranderde. De letters bleven hetzelfde. De volgorde bleef hetzelfde. Alleen de betekenis verschoof. Wat ooit voelde als een oordeel, veranderde langzaam in een herinnering aan alles wat overeind was gebleven. Niet ondanks de storm, maar juist doordat ik erdoorheen was gegaan.

Dat is uiteindelijk ook de reden waarom De KUTste Moeder vandaag meer is dan alleen de naam van een website. Het is een uitnodiging om opnieuw te kijken naar de woorden die je over jezelf bent gaan geloven. Een uitnodiging om etiketten open te breken die ooit zijn ontstaan vanuit verdriet, schaamte of zelfverwijt. Een uitnodiging om jezelf niet langer uitsluitend te bekijken door de ogen van pijn, maar ook door de ogen van alles wat je hebt overleefd.

Want soms blijkt achter een pijnlijk woord een heel ander verhaal verborgen te liggen. Een verhaal over moed. Over liefde. Over trouw blijven aan jezelf. Over opstaan wanneer blijven liggen begrijpelijker zou voelen. Over blijven hopen wanneer je niet weet hoe het verder moet.

Soms mag je zelf beslissen wat erop staat. ❤️

🌿 Neem mee wat bij je past

Sommige etiketten verdienen een tweede blik. Sommige woorden verdienen een nieuwe betekenis.

Download het etiket De KUTste Moeder en geef het een plek op een mok, in een lijstje, op een notitieboek of ergens waar je af en toe herinnerd mag worden aan jouw eigen kracht.

📁 Stop in jouw Losse Blaadjes Map

⬇ Download het etiket De KUTste Moeder